Φραγκίσκος: Η παρακαταθήκη ενός Πάπα κόντρα στην Ευρώπη και υπέρ των «από κάτω»

Ο Πάπας Φραγκίσκος, ο Χόρχε Μπεργκόλιο από το Μπουένος Άιρες, δεν υπήρξε ποτέ ένας «συμβατικός» Ποντίφικας. Από την πρώτη κιόλας ημέρα της εκλογής του, στις 13 Μαρτίου 2013, έγινε σαφές ότι η Καθολική Εκκλησία περνούσε σε μια νέα φάση: λιγότερο ευρωκεντρική, πιο κοινωνικά παρεμβατική και ιδεολογικά αιχμηρή. Αν και με ιταλικές ρίζες, ο Φραγκίσκος δεν ένιωσε ποτέ Ευρωπαίος – ούτε πολιτισμικά, ούτε θεολογικά.

Η ρήξη με την ευρωπαϊκή ταυτότητα

Ο αποβιώσας Ποντίφικας αντιμετώπιζε την Ευρώπη με εμφανή δυσπιστία. Το αποικιακό παρελθόν της, η ιστορική της αλαζονεία και η πεποίθηση ότι ο καθολικισμός «ανήκει» στη Δύση τον ενοχλούσαν βαθιά. Δεν έκρυβε την κριτική του προς τη Γηραιά Ήπειρο, την οποία είχε περιγράψει ως «κουρασμένη και ιδιότροπη μητέρα», απομακρυσμένη από τις αξίες της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Δεν ήταν τυχαία και η επιλογή του να μην επισκεφθεί ποτέ χώρες-πυλώνες του ευρωπαϊκού καθολικισμού, όπως η Ισπανία ή η Γερμανία, ούτε να δώσει το «παρών» σε κορυφαία γεγονότα, όπως η τελετή επαναλειτουργίας της Παναγίας των Παρισίων. Η Ευρώπη δεν αποτελούσε το επίκεντρο της παπικής του κοσμοθεωρίας.

Ο «Πάπας του λαού» και η καθημερινή του στάση

Η επιλογή του ονόματος Φραγκίσκος δεν ήταν απλώς συμβολική. Ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης ενσάρκωνε για τον Αργεντινό Πάπα την απόρριψη του πλούτου και την έμπρακτη αλληλεγγύη προς τους φτωχούς. Αυτή τη φιλοσοφία την έκανε τρόπο ζωής: εγκαταστάθηκε σε ένα λιτό διαμέρισμα στην κατοικία Sainte-Marthe, έτρωγε στην κοινόχρηστη αίθουσα, κυκλοφορούσε με μικρό αυτοκίνητο και απέφευγε τα τελετουργικά της παπικής πολυτέλειας.

Με την ίδια λογική, συγκρούστηκε ανοιχτά με τη Ρωμαϊκή Κουρία, καταγγέλλοντας τον «κληρικαλισμό» και τη λογική κλειστού συστήματος εξουσίας. Δημιούργησε έναν άτυπο κύκλο συμβούλων, παρακάμπτοντας παραδοσιακούς θεσμούς, κάτι που του χάρισε τόσο θαυμασμό όσο και σφοδρές αντιδράσεις.

Μετανάστευση, γεωπολιτική και Παγκόσμιος Νότος

Η μετανάστευση υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος της παποσύνης του. «Είμαι γιος μεταναστών», έλεγε συχνά, και το εννοούσε. Από το πρώτο του ταξίδι στη Λαμπεντούζα έως τις παρεμβάσεις του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προειδοποιούσε ότι η Μεσόγειος κινδυνεύει να μετατραπεί σε «ένα τεράστιο νεκροταφείο».

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, ο Φραγκίσκος επέλεξε τον διάλογο αντί της σύγκρουσης. Στήριξε το άνοιγμα προς τον μουσουλμανικό κόσμο, κράτησε αποστάσεις από τη δυτική γραμμή απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία, μίλησε θετικά για τον Παγκόσμιο Νότο και τον ρόλο των BRICS ως αντίβαρο στη Δύση.

Μια σύνθετη και αμφιλεγόμενη κληρονομιά

Παρά τη δημοφιλία του στους πιστούς, ο Φραγκίσκος άφησε πίσω του και ανοιχτά μέτωπα. Πολλοί τον κατηγόρησαν ότι, απορροφημένος από τη γεωπολιτική και την κοινωνική του ατζέντα, δεν αντιμετώπισε με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα τα εσωτερικά σκάνδαλα της Εκκλησίας: την κατάχρηση εξουσίας, τα σεξουαλικά εγκλήματα και τον περιορισμένο ρόλο των γυναικών.

Ο διάδοχός του θα κληθεί να διαχειριστεί μια Εκκλησία λιγότερο ευρωπαϊκή, πιο παγκόσμια, αλλά και βαθιά διχασμένη. Αυτή είναι ίσως η πιο καθαρή παρακαταθήκη του Πάπα Φραγκίσκου: μια Καθολική Εκκλησία που δεν φοβήθηκε να αμφισβητήσει τα ίδια της τα θεμέλια.

Πηγή: pagenews.gr