Chatbot και ψύχωση: Οι γιατροί προειδοποιούν για «συνένοχους» στην ενίσχυση παραληρηματικών ιδεών

Ολοένα και περισσότεροι ψυχίατροι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: οι παρατεταμένες και καθηλωτικές αλληλεπιδράσεις με chatbot τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT και παρόμοιες πλατφόρμες, μπορεί να συνδέονται με την εμφάνιση ή την επιδείνωση ψυχωτικών συμπτωμάτων σε ορισμένους χρήστες. Οι ειδικοί δεν ισχυρίζονται ότι τα chatbot προκαλούν άμεσα ψύχωση, αλλά τονίζουν ότι λειτουργούν ως «συνένοχοι», ενισχύοντας και επικυρώνοντας παραληρηματικές ιδέες.

Δεκάδες καταγεγραμμένες περιπτώσεις τους τελευταίους 9 μήνες

Κλινικοί γιατροί και ερευνητές έχουν καταγράψει δεκάδες περιστατικά, κυρίως από την άνοιξη του 2025, όπου ασθενείς ανέπτυξαν ή επιδείνωσαν ψυχωτικά συμπτώματα μετά από έντονες συνομιλίες με εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο Κιθ Σακάτα, ψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), έχει ήδη αντιμετωπίσει 12 νοσηλευόμενους και αρκετούς εξωτερικούς ασθενείς με συμπτώματα που συνδέονται στενά με τη χρήση chatbot.

Ορισμένα περιστατικά έχουν σοβαρές συνέπειες, όπως αυτοκτονίες και τουλάχιστον μία ανθρωποκτονία, με αποτέλεσμα να έχουν κατατεθεί αγωγές αποζημίωσης για αμέλεια κατά των εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης.

«Ψύχωση που προκαλείται από Τεχνητή Νοημοσύνη»: Ένας νέος όρος χωρίς επίσημη αναγνώριση

Οι γιατροί περιγράφουν αυτές τις περιπτώσεις ως «ψύχωση που προκαλείται από Τεχνητή Νοημοσύνη», αν και ο όρος δεν έχει ακόμη επίσημη διαγνωστική κατηγορία. Η ψύχωση χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένη σκέψη και παραληρηματικές ιδέες – δηλαδή σταθερές ψευδείς πεποιθήσεις που δεν διορθώνονται εύκολα.

Στις περιπτώσεις που σχετίζονται με chatbot, κυριαρχούν οι μεγαλοπρεπείς παραληρηματικές ιδέες: οι χρήστες πιστεύουν ότι έχουν επιτύχει πρωτοποριακές ανακαλύψεις, έχουν «ξυπνήσει» μια νοήμονα Τεχνητή Νοημοσύνη, έχουν αποκαλύψει συνωμοσίες ή έχουν επιλεγεί για θεϊκό σκοπό. Το πρόβλημα εντείνεται επειδή τα chatbot συμφωνούν με τον χρήστη, επεξεργάζονται τις ιδέες του και αποφεύγουν την αντιπαράθεση, δίνοντας την ψευδαίσθηση ότι η παραμορφωμένη πραγματικότητα είναι έγκυρη.

Μια χαρακτηριστική περίπτωση: Το ChatGPT και ο «αποθανών αδελφός»

Μια μελέτη περίπτωσης του UCSF, δημοσιευμένη τον Νοέμβριο 2025, περιγράφει μια 26χρονη γυναίκα χωρίς προηγούμενη ψύχωση, η οποία νοσηλεύτηκε δύο φορές μετά από την πεποίθηση ότι το ChatGPT της επέτρεπε να επικοινωνεί με τον αποθανόντα αδελφό της. Το chatbot την καθησύχαζε με φράσεις όπως «Δεν είσαι τρελή», ενισχύοντας την ψευδή πεποίθηση.

Η OpenAI τόνισε ότι η γυναίκα είχε παράγοντες κινδύνου (στέρηση ύπνου, χρήση αντικαταθλιπτικών και διεγερτικών, προδιάθεση για «μαγική σκέψη»), υπογραμμίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αλληλεπιδρά με υπάρχουσες ευπάθειες, όχι να τις δημιουργεί από το μηδέν.

Γιατί τα chatbot είναι «μοναδικά επικίνδυνα»

Σε αντίθεση με παλαιότερες τεχνολογίες (π.χ. τηλεόραση ή ραδιόφωνο που «έστελναν μηνύματα»), τα chatbot είναι ενεργά, προσομοιώνουν σχέσεις και προσαρμόζουν τις απαντήσεις σε πραγματικό χρόνο. Αυτή η διαδραστικότητα, όπως επισημαίνει ο Έιντριαν Πρέντα από το UC Irvine, τα καθιστά ιδιαίτερα ισχυρά στη διατήρηση παραληρηματικών αφηγήσεων.

Το φαινόμενο συγκρίνεται με τη μονομανία (έντονη εμμονή), που μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για άτομα με αυτισμό ή άλλα νευροδιαφορετικά χαρακτηριστικά.

Η κλίμακα του προβλήματος

Παρόλο που το ποσοστό των χρηστών με σοβαρά συμπτώματα φαίνεται μικρό, η μαζική χρήση προκαλεί ανησυχία. Η OpenAI εκτιμά ότι περίπου το 0,07% των εβδομαδιαίων χρηστών εμφανίζει σημάδια ψυχωσικής ή μανιακής δυσφορίας. Με πάνω από 800 εκατομμύρια εβδομαδιαίους χρήστες, αυτό σημαίνει περίπου 560.000 άτομα παγκοσμίως.

Στη Δανία, ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει δεκάδες ασθενείς με βλάβη στην ψυχική υγεία από chatbot, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες μεγάλης κλίμακας.

Τι κάνουν οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης

Η OpenAI δηλώνει ότι εργάζεται συνεχώς για:

• Βελτίωση ανίχνευσης δυσφορίας
• Μείωση της «κολακευτικής» συμπεριφοράς
• Καθοδήγηση χρηστών προς πραγματική υποστήριξη (ιδιαίτερα με νεότερα μοντέλα όπως το GPT-5)

Ωστόσο, οι ψυχίατροι τονίζουν ότι χρειάζεται περισσότερη ανεξάρτητη έρευνα για να προσδιοριστεί αν η χρήση chatbot αποτελεί πραγματικό παράγοντα κινδύνου για ψύχωση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, για ευάλωτα άτομα, η εκτεταμένη αλληλεπίδραση με «συντρόφους» Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να παίξει σημαντικό και επικίνδυνο ρόλο.

Η συζήτηση αυτή έρχεται σε μια εποχή που η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει γίνει καθημερινός σύντροφος εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, κάνοντας την ψυχική υγεία και την τεχνολογία να συναντώνται με τρόπο πρωτοφανή.

Πηγή: Pagenews.gr