Χοντορκόφσκι: Πώς οι κυρώσεις ενίσχυσαν τη Ρωσία αντί να τη λυγίσουν

Οι κυρώσεις της Δύσης κατά της Ρωσίας είχαν έναν ξεκάθαρο στόχο: να περιορίσουν την οικονομική ισχύ της Μόσχας, να αυξήσουν το κόστος του πολέμου και να αποδυναμώσουν το καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, το αποτέλεσμα δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις αυτό που περίμεναν οι δυτικές κυβερνήσεις.

Μιλώντας στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο συνιδρυτής της Ρωσικής Αντιπολεμικής Επιτροπής υποστήριξε ότι ορισμένες κυρώσεις αποδείχθηκαν λανθασμένες, καθώς αντί να αποδυναμώσουν τη Ρωσία, περιόρισαν τη φυγή κεφαλαίων και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού από τη χώρα.

Οι κυρώσεις που δεν πέτυχαν τον στόχο τους

Ο Χοντορκόφσκι ήταν σαφής: κάποιες από τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία πρέπει να επανεξεταστούν άμεσα. Όπως σημείωσε, όσο πιο γρήγορα γίνει αυτή η επανεξέταση, τόσο καλύτερα για τη Δύση και για την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής της απέναντι στη Μόσχα.

Το βασικό λάθος, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ήταν ότι η Δύση υπερεκτίμησε την εξάρτηση της ρωσικής οικονομίας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η Ρωσία, όπως εξήγησε, διαθέτει ευρύτερη παραγωγική βάση από αυτή που πολλοί θεωρούσαν. Η γεωργία, η βαριά βιομηχανία, τα λιπάσματα και οι υπηρεσίες αποτελούν τομείς που της επιτρέπουν να απορροφά μέρος των πιέσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις δεν προκάλεσαν κόστος. Σημαίνει όμως ότι το κόστος δεν ήταν αρκετό για να οδηγήσει στην κατάρρευση ή στη σοβαρή αποσταθεροποίηση που ανέμεναν ορισμένοι στη Δύση.

Το μπούμερανγκ της φυγής κεφαλαίων και ειδικών

Η πιο αιχμηρή παρατήρηση του Χοντορκόφσκι αφορούσε τις κυρώσεις που, όπως είπε, εμπόδισαν τη φυγή πόρων από τη Ρωσία. Αντί να επιταχύνουν την αποδυνάμωση του καθεστώτος, ορισμένα μέτρα οδήγησαν στο αντίθετο αποτέλεσμα: κράτησαν κεφάλαια και ανθρώπινο δυναμικό εντός της χώρας.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Μια κυρώση δεν κρίνεται από το πόσο σκληρή φαίνεται πολιτικά, αλλά από το αν πετυχαίνει τον στρατηγικό της στόχο. Αν τελικά βοηθά το καθεστώς να συγκρατήσει χρήμα, τεχνογνωσία και ειδικούς, τότε δεν είναι απλώς ανεπαρκής. Είναι λάθος σχεδιασμένη.

Η Ρωσία δεν χρειάζεται μόνο έσοδα από ενέργεια για να συνεχίσει να λειτουργεί. Χρειάζεται μηχανικούς, τεχνικούς, ειδικούς πληροφορικής, στελέχη παραγωγής και ανθρώπους που μπορούν να στηρίξουν την οικονομία της σε συνθήκες απομόνωσης. Όσο περισσότεροι από αυτούς εγκλωβίζονται, τόσο περισσότερο χρόνο κερδίζει το σύστημα Πούτιν.

Ο ρόλος της Κίνας και των τρίτων χωρών

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Χοντορκόφσκι στον ρόλο της Κίνας, αλλά και των τρίτων χωρών που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι δίαυλοι για προϊόντα υπό περιορισμούς. Όπως ανέφερε, μεγάλο μέρος των προϊόντων που θεωρητικά δεν πρέπει να καταλήγουν στη Ρωσία, τελικά φτάνουν εκεί μέσω εναλλακτικών διαδρομών.

Αυτό αποκαλύπτει ένα σοβαρό κενό στην εφαρμογή των κυρώσεων. Η Δύση μπορεί να ανακοινώνει περιορισμούς, όμως αν δεν μπορεί να ελέγξει τις παρακαμπτήριες οδούς, τότε η αποτελεσματικότητα των μέτρων μειώνεται δραστικά.

Η Κίνα, σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Όχι απαραίτητα με θεαματικές κινήσεις, αλλά μέσα από εμπορικές ροές, τεχνολογικά αγαθά και μηχανισμούς που επιτρέπουν στη Ρωσία να καλύπτει κρίσιμες ανάγκες.

Ο ενεργειακός αποκλεισμός της Ευρώπης ως πραγματικό πλήγμα

Παρά την κριτική του, ο Χοντορκόφσκι αναγνώρισε ότι δεν ήταν όλα τα μέτρα αναποτελεσματικά. Αντιθέτως, χαρακτήρισε τον ευρωπαϊκό ενεργειακό αποκλεισμό ως το πιο αποτελεσματικό μέτρο κατά της Μόσχας.

Ο λόγος είναι απλός: η Ευρώπη αποτελούσε για τη Ρωσία μια αγορά υψηλής αξίας. Η απώλεια αυτής της αγοράς δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα, ακόμη κι αν η Μόσχα στρέφεται προς άλλους αγοραστές.

Αυτό δείχνει ότι οι κυρώσεις μπορούν να λειτουργήσουν, αρκεί να είναι στοχευμένες, εφαρμόσιμες και σχεδιασμένες με βάση την πραγματική δομή της ρωσικής οικονομίας. Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η ιδέα των κυρώσεων, αλλά η κακή στόχευση ορισμένων από αυτές.

Το μήνυμα για τους Ρώσους που έφυγαν

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της παρέμβασής του αφορούσε τους Ρώσους που εγκατέλειψαν τη χώρα μετά την εισβολή στην Ουκρανία ή λόγω της καταστολής στο εσωτερικό. Ο Χοντορκόφσκι κάλεσε τη Δύση να τους δώσει πραγματική διέξοδο, ειδικά στους εξειδικευμένους επαγγελματίες.

Όπως τόνισε, αυτοί οι άνθρωποι δεν ζητούν επιδόματα ή υπηκοότητα. Χρειάζονται ταξιδιωτικά έγγραφα και νόμιμη δυνατότητα παραμονής, ώστε να διατηρήσουν την ελευθερία τους και να μην αναγκαστούν να επιστρέψουν στη Ρωσία.

Αν η Δύση δεν τους αξιοποιήσει, κινδυνεύει να χάσει μια κρίσιμη ευκαιρία. Πρόκειται για ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί να αποδυναμώσει το ρωσικό καθεστώς ακριβώς επειδή δεν το υπηρετεί πλέον. Αν όμως μείνει σε νομικό κενό, τότε η πίεση μπορεί να το σπρώξει ξανά προς το σύστημα από το οποίο προσπάθησε να απομακρυνθεί.

Πολιτιστικές σχέσεις χωρίς νομιμοποίηση του Κρεμλίνου

Ο Χοντορκόφσκι έκανε επίσης μια σημαντική διάκριση στο πεδίο του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Υποστήριξε ότι οι πολιτιστικές και εκπαιδευτικές επαφές με τη ρωσική κοινωνία δεν πρέπει να διακοπούν, διότι αυτό θα έκοβε γέφυρες με ανθρώπους που δεν στηρίζουν τον πόλεμο.

Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε ότι άλλο πράγμα είναι η επαφή με την κοινωνία και άλλο η διεθνής προβολή προσώπων που συνδέονται με το Κρεμλίνο. Η συμμετοχή τέτοιων προσώπων σε διεθνείς διοργανώσεις δεν αποτελεί ουσιαστική πολιτιστική ανταλλαγή, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός ενίσχυσης της προπαγάνδας.

Η θέση του είναι καθαρή: η Δύση δεν πρέπει να κόψει κάθε ρωσική φωνή. Πρέπει όμως να ξεχωρίσει ποιες φωνές είναι ανεξάρτητες και ποιες λειτουργούν ως προέκταση της επίσημης εξουσίας.

Η προειδοποίηση για έναν νέο αυταρχικό κύκλο

Κλείνοντας, ο Χοντορκόφσκι εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει έως το 2027. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι το τέλος του πολέμου ή η αποχώρηση του Πούτιν δεν αρκούν από μόνα τους για να αλλάξει η Ρωσία.

Όπως είπε, η αποχώρηση του Πούτιν είναι αναπόφευκτη, αλλά το κρίσιμο είναι να μη δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος αυταρχισμού και αντιπαράθεσης. Αυτό δεν θα συμβεί αυτόματα. Θα απαιτήσει σχέδιο, πίεση, πρωτοβουλίες και στρατηγική από τη Δύση.

Το συμπέρασμα της παρέμβασης είναι σκληρό αλλά χρήσιμο: οι κυρώσεις δεν μπορούν να είναι απλώς μια πολιτική δήλωση. Πρέπει να είναι εργαλείο μετρήσιμης πίεσης. Όπου λειτουργούν, πρέπει να ενισχυθούν. Όπου αποτυγχάνουν ή γυρίζουν μπούμερανγκ, πρέπει να διορθωθούν χωρίς καθυστέρηση.

Πηγή: Pagenews.gr